تزریق زیر جلدی

توضیحات

تزریق زیرجلدی(به انگلیسی: Subcutaneous injection) جهت تزریق بسیاری از داروها ازجمله انسولین، مورفین و هروئین و نیز به عنوان روشی مخالف با تزریق داخل وریدی مورد استفاده قرار میگیرد. بافت زیر جلدی (Subcutaneous) یک بافت همبند غنی از بافت چربی با خونرسانی کم بوده و به همین دلیل معمولاً سرعت جذب دارو در آن طولانی تر از عضله است. هدف از تزریق زیر جلدی، جذب آرام دارو و با حجم تزریق محدود میباشد. این روش جهت تزریق داروهایی بمانند انسولین که باید در بافت چربی بطور تدریجی جذب شود، روش ایده‌آلی بوده که با کمترین درد، امکان تکرار چندین نوبت تزریق را فراهم میسازد.

• از ماساژ دادن ناحیه، پس از تزریق انسولین یا هپارین باید خودداری شود چراکه باعث جذب سریعتر دارو شده و باعث التهاب بافتی میگردد.

مراحل تزریق زیرجلدی

• پوست بالا کشیده شود.

• ورود سوزن به بافت سریع و تزریق آهسته انجام گیرد.

تزریق زیرجلدي
مقدمه:
تزریق زیر جلدي عبارت است از تزریق دارو به داخل بافت همبند زیر جلد که بین اپیدرم و لایه عضلانی قرار دارد. در این نوع تزریق احتمال آسیب بافت، عروق و اعصاب بسیار کم است. از آنجا که بافت زیر جلدي داراي جریان خون غنی مثل بافت عضلانی نیست، جذب دارو از این طریق آهسته تر از تزریق عضلانی و در عین حال سریعتر از تزریق داخل جلدي و مصرف خوراکی دارو صورت می گیرد و در صورتی که بیمار داراي جریان خون طبیعی باشد، تمام دارو کاملاً جذب می شود. به دلیل اینکه بافت زیر جلدي داراي گیرنده هاي درد می باشد، این نوع تزریق دردناك است.
و برخی داروهاي دیگر استفاده می MMR ، تزریق زیر جلدي براي تزریق هپارین، انسولین و برخی واکسنها نظیر سرخک
۱ میلی لیتر ) را می توان به زیر جلد تزریق نمود؛ زیرا بافت زیر جلدي نسبت به حجم -۰/ شود. تنها مقدار اندکی از دارو ( ۵
زیاد و مواد آلرژي زا، حساس است. تزریق حجم بیش از ۱ میلی لیتر باعث تجمع دارو در بافت زیر جلد و ایجاد آبسه استریل
می شود که به صورت توده اي دردناك ظاهر می گردد.
ممنوعیت:
اختلالات انعقادي 
وجود عفونت پوستی در محل تزریق 
وسایل مورد نیاز:
دارو 
سرنگ انسولین یا سرنگ ۲ میلی متري 
سر سوزن با شماره ۲۵ و ۲۶ 
٣
پنبه الکل 
دستکش یکبار مصرف 
انتخاب محل تزریق:
از آنجا که بافت زیر جلدي سرتاسر بدن را می پوشاند به همین دلیل از مناطق مختلفی در بدن براي تزریق
زیر جلدي می توان استفاده کرد. بهترین محل هاي تزریق زیر جلدي قسمت خارجی خلفی بالاي بازو، شکم از زیر
حاشیه دنده اي به طرف لگن( تا ستیغ ایلیاك) و بخش قدامی ران ها می باشد. بهترین محل توصیه شده براي تزریق هپارین
شکم است، از تزریق در فاصله ۲ اینچی ( ۵ سانتی متر) اطراف ناف و خط کمربند باید خود داري نمود. سایر مناطق در تزریق
۱)مناطق مربوط به تزریق – زیر جلدي، شامل منطقه فوقانی کتف، منطقه فوقانی شکم و خلف سرینی می باشد . شکل ( ۳
زیر جلدي را در بدن نشان می دهد.
۱ – شکل ۳
۴
این مناطق به اندازه کافی وسیع هستند تا در هر منطقه آناتومیکال چندین تزریق بتواند بصورت چرخشی انجام شود . محل
انتخاب شده براي تزریق بایستی عاري از زخم پوستی، برجستگی استخوانی و دور از منطقه وسیع عضلانی و عصب باشد.
در تزریق زیر جلدي انسولین استفاده از یک قسمت از بدن براي تزریقات بعدي، قدرت جذب انسولین را افزایش می دهد.
۲ سانتی / براي مثال اگر انسولین صبح در بازوي بیمار تزریق شود، تزریق بعدي نیز بایستی در همان بازو حداقل با فاصله ۵
متر از محل تزریق قبلی، انجام گیرد. هیچ محل تزریقی نباید حداقل براي یک ماه دوباره به منظور تزریق مورد استفاده قرار
گیرد. براي این کار بیمار پس از اینکه تمام محل هاي قابل تزریقدر یک منطقه آناتومیکی را به صورت چرخشی مورد استفاده
قرار داد ( مثلاً هشت منطقه روي پا) ، الگوي چرخشی را در یک محل آناتومیکی دیگر شروع می کند.
طریقه انجام تزریق زیر جلدي:
-۱ با پرسیدن نام و نام خانوادگی و یا کنترل نام از روي دستبند، شماره اتاق و تخت ، بیمار را شناسایی نمایید.
-۲ هدف از تزریق زیر جلدي و روش انجام آن را براي بیمار تشریح نموده رضایت و همکاري وي را جلب کنید.
-۳ به تاریخ انقضاء امپول یا ویال توجه کنید.
-۴ رنگ و شفافیت و هر گونه تغییرات غیر طبیعی دارو را کنترل کنید.
-۵ وسایل مورد نیاز را آماده کنید.
-۶ با استفاده از پاراوان و بستن درب و پنجره ها یک محیط خصوصی براي بیمار مهیا نمایید.
-۷ دستها را بشویید و دستکش بپوشید.
-۸ سرنگ و سر سوزن متناسب با آمپول یا ویال را انتخاب نمایید.
را هرگز به شدت تکان ندهید. ویال را به آهستگی کف دست خود بغلتانید تا حالت یکنواخت پیدا NPH توجه: ویال انسولین
کند. چنانچه پس از انجام این کار هنوز هم بخشی از دارو ته نشین شده است، با دکتر داروساز مشورت کنید.
۹ مقدار داروي لازم را از آمپول یا ویال بکشید.
۱۰ هواي سرنگ را خارج نمایید ( با زدن چند ضربه به بدنه سرنگ)
۵
-۱۱ محل تزریق را انتخاب کنید و بیمار را در وضعیت مناسب قرار دهید.
الف: قسمت خارجی بالاي بازو: دست بیمار بایستی به حالت شل در کنار بدنش باشد.
ب: جلوي ران: بیمار بایستی دراز بکشد و یا وضعیت نیمه نشسته داشته باشد.
ج: ناحیه شکم : بیمار را در وضعیت نیمه نشسته قرار دهید.
د: ناحیه کتف: بیمار بایستی در وضعیت دمر، پهلو یا نشسته قرار گیرد.
(۲ – -۱۲ موضع تزریق را با استفاده از پنبه الکل به صورت دورانی ضد عفونی نمایید.(شکل ۳
۲ – شکل ۳
۶
تحقیقات اخیر نیاز به پاك کردن پوست را توسط الکل قبل از تزریق انسولین مورد سوال قرار داده اند. استفاده از سوزن هاي
شماره کوچک که به تعداد محدودي از باکتري ها اجازه عبور می دهند، بعلاوه مواد افزودنی موجود در فرآورده هاي انسولین
که از رشد باکتري ها جلوگیري بعمل می آورند سبب شده تا آماده نمودن پوست قبل از تزریق انسولین امري غیر ضروري به
شمار آید. اما به هر حال هنوز هم این روش عموماً مورد استفاده قرار می گیرد.
-۱۳ پس از ضد عفونی موضع تزریق، صبر کنید تا الکل کاملاً خشک شود( ۳۰ تا ۴۰ ثانیه صبر کنید).
-۱۴ با دست غیر غالب پوست محل بالاي تزریق را بکشید ( در بیماران چاق) یا جمع کنید ( در بیماران لاغر)
(۳ – ۴۵ درجه وارد پوست کنید(شکل ۳ – -۱۵ سرنگ را در دست غالب بین انگشتان شست و اشاره بگیرید و آن را با زاویه ۹۰
۳ – شکل ۳
٧
بر حسب مقدار بافت زیر جلدي و طول سر سوزن، زاویه ورود انتخاب می شود.
براي بیمارانی که بافت زیر جلدي کافی دارند از زاویه ۹۰ درجه استفاده کنید. (اگر تقریباً ۵ سانتی متر از بافت قابل جمع
کردن بین انگشت سبابه و شست بود، سوزن را با زاویه ۹۰ درجه وارد کنید).
براي افراد خیلی لاغر جهت اجتناب از ورود یا تزریق داخل عضله یا شریان ها از زاویه ۴۵ درجه استفاده نمایید. (اگر حدود
۲/۵ سانتی متر از بافت قابل جمع کردن بود، سوزن را با زاویه ۴۵ درجه وارد کنید).
در بیشتر موارد سوزن هاي ۸
۵ ۱ سانتی متر) با زاویه ۴۵ درجه و سوزن هاي ۲ / اینچی ( ۵
۱ اینچی با زاویه ۹۰ درجه وارد
می شوند.
از آنجا که امروزه سوزن هاي مورد استفاده براي تزریق انسولین نازك تر ( شماره ۳۰ ) و کوتاهتر (  ۱۶
۵ اینچ ) انتخاب می
شوند لذا زاویه ورود سوزن از اهمیت کمتري برخوردار است. احتمال رسیدن اینگونه سوزن هاي کوچک به بافت عضلانی
حتی در افراد لاغر بعید به نظر می رسد.
دستور العمل هاي کارخانجات سازنده هپارین با وزن مولکولی کم ( لونوکس) در رابطه با تزریق زیر جلدي آن شامل دستورات 
خاصی جهت بلند کردن آرام بافت و ورود سوزن با زاویه ۹۰ درجه به داخل بافت چربی طرف راست یا چپ شکم می باشد.
-۱۶ پس از اینکه سوزن در جاي خود قرار گرفت، بافت را رها کنید و دست غیر غالب خود را جهت محکم گرفتن انتهاي
پایینی سرنگ حرکت دهید. دست غالب خود را به سمت بالاي بدنه سرنگ ببرید.
-۱۷ با به عقب کشیدن آهسته پیستون را آسپیره کرده و از عدم وجود خون در سرنگ مطمئن شوید. اگر خون در سرنگ
ظاهر شد سرنگ و دارو را عوض کنید. براي تزریق انسولین و هپارین آسپیره نکنید.
آسپیره کردن و به عقب کشیدن پیستون سرنگ در تزریق هپارین توصیه نمی شود زیرا این عمل ممکن است باعث تشکیل
هماتوم گردد. آسپیره کردن بعد از تزریق انسولین نیز ضروري نیست و نمی تواند شاخص قابل اطمینانی در رابطه با محل
صحیح سوزن باشد. احتمال ورود به عروق خونی در حداقل امکان بوده و این کار می تواند باعث بروز خطر پارگی بافتی شود
٨
به هر حال توصیه می شود که در اطفال، افراد بالغ لاغر یا افراد عضلانی ( بخصوص ورزشکاران دیابتی) به انجام آسپیراسیون
قبل از تزریق توجه گردد.
-۱۸ اگر خون در سرنگ ظاهر نشد، تزریق را به آرامی انجام دهید. ( این کار به جهت اجتناب از کشش سریع بافتی و بروز
درد و ناراحتی انجام می شود).
-۱۹ سوزن را با همان زاویه که وارد کرده بودید، خارج کنید.
توجه: در صورت تزریق هپارین سرنگ را ۱۰ ثانیه در جاي خود نگه دارید و سپس آن را بیرون بکشید.
-۲۰ می توانید پس از خروج سوزن ، محل را به ملایمت ماساژ دهید.
البته ماساژ محل تزریق هپارین و انسولین ممنوع است، زیرا می تواند باعث کبودي محل تزریق هپارین و جذب غیر قابل
پیش بینی انسولین شود.
بیندازید. (Safety Box) -21 سوزن را در
توجه بر روي سوزن استفاده شده درپوش قرار ندهید.
-۲۲ دستکش ها را درآورده و دستها را بشویید.
-۲۳ نوع و دوز دارو، تاریخ و ساعت تزریق، محل تزریق و واکنش بیمار را ثبت کنید.
-۲۴ واکنش بیمار به دارو را در فواصل زمانی معین ارزیابی کنید.
توجه: واکنش به داروهاي تزریقی ممکن است ۱۵ تا ۳۰ دقیقه بعد بروز کند.
٩
ملاحظات ویژه :
۰ میلی لیتر می تواند زیر جلد تزریق شود. / در کودکان حداکثر تا حجم ۵ 
بسیاري از سالمندان بافت چربی کمتري دارند، بنابراین زاویه ورود سوزن را کم کنید و بهتر است که از محل بالاي شکم 
براي تزریق استفاده کنید.
اگر بیمار تزریقات مکرر دارد تعویض مکرر محل تزریق ضروري است. این امر به جلوگیري از صدمات بافتی کمک می کند و 
اجازه می دهد که جذب به طور کامل انجام شود.
بعد از کشیدن دوز صحیح هپارین، سر سوزن باید تعویض گردد. سرسوزن داراي هپارین ممکن است باعث آسیب بافتی شود. 
عوارض :
۱٫ عفونت
علت : عدم رعایت تکنیک استریل در حین تهیه یا تزریق دارو.
پیشگیري: رعایت اصول استریلیتی
۲٫ آبسه استریل
علت: تزریق حجم زیادي از دارو در زیر جلد.
پیشگیري:تزریقات با حجم کمتر و در محل مناسب، رعایت چرخش محل تزریق و عدم تکرار تزریق در یک محل مشخص
درمان: استفاده از کیسه آب گرم
١٠
۳٫ لیپودیستروفی
علت: تغییر ندادن محل تزریق در بیمارانی که تزریقات زیر جلدي مکرر دارند.
پیشگیري: رعایت چرخش محل تزریق و عدم تکرار تزریق در یک محل مشخص.
.این عارضه در صورت ایجاد درمان ندارد.
۴٫ هیپرتروفی پوست
علت: تزریقات مکرر ( به ویژه با تزریق انسولین هاي گاوي و خوکی شایع است).
مراقبت: تا بهبودي کامل از تزریق در این منطقه اجتناب شود.
۵٫ کبودي
پیشگیري: پس از تزریق هپارین در بیماري که به آسانی خونریزي می کند، براي ۵ دقیقه از کمپرس یخ و سپس از فشار
استفاده کنید.
۶٫ آسیب دیدن بافت یا عصب
علائم: شکایت بیمار از درد موضعی یا سوزش مداوم در محل تزریق.
۷٫ حساسیت
علائم: کهیر، اگزما، خارش.
پیشگیري: پرسیدن از سابقه آلرژي بیمار
درمان: بسته به شدت مورد و گستردگی آن ، از درمان موضعی تا تزریق اپی نفرین متفاوت خواهد بود.